Wat blauwe nagels voor Half Ton-bezieler Bert Janssen betekenen

Blauwe nagelranden verraden dat Bert zonet nog de anti-fouling van zijn boot wegschuurde.
Correctie: zijn zoveelste boot.

Een van de grote bezielers van de Half Ton revival smeet zich vorig seizoen op het KLYC-terrein nog volledig op de transformatie van de Tom Pouce. Dat is een volbloed polyester halftonner, ontworpen door Jean Berret in 1978. Niet alleen de witte striping op de azuurblauwe romp viel op in de Antwerp Race.
Ook de vrijwel ongenaakbare koppositie in CR 5 en -tot net voor Walsoorden- de Line Honours positie trok wenkbrauwen omhoog.

Dit is Berts’ zeilverhaal van toewijding, van handigheid, van focus, van breed denken en aanpakken.

Half Ton - heel zeilgewicht

Bert Janssen en Philippe Pilate kwamen in 2003 simultaan tot de gekke vaststelling dat in de Belgische jachthavens een hele vloot van volbloed racejachten weg lag te kwijnen. De Half Ton klasse maakte twintig tot tien jaar voordien furore in het wedstrijdzeilen in de IOR-formule. In de online annalen van de halftonners staan een slordige 3500 bootnamen. IOR sneuvelde in 1992 onder druk van de snel oprukkende IMS-formule.

Halftonners vormden van begin af aan (de jaren ’60-’70) het labo waar startende jachtontwerpers continu grenzen verlegden. Later werden ze iconische architecten. Als opmerkelijke neveneffect rolden er tientallen ruchtmakende modellen van in serie gebouwde kajuitjachten buiten bij florerende jachtbouwers zoals Bénéteau, Jeanneau, Kirié, Gib’Sea, X-Yachts en veel meer. Jachtbouw -en verkoop- boomde en veel van die types staan nog altijd hoog aangeschreven.

Over een ferm hoofdstuk in de lange en turbulente geschiedenis van de zeilsport gesproken.

Brandstof voor de revival

Al van ’85 sleutelde Philippe Pilate al aan zijn ‘General Tapioca’, door Berret ontworpen in 1978. In 1996 vindt Bert de ‘Half Moon’, ook van de hand van Jean Berret, onder een laag stof in een Nieuwpoortse botenloods. In 2002 treffen beide heren elkaar op een steiger in Ramsgate,

en van dat moment af bouwen ze een netwerk uit om andere eigenaren van deze wat vergeten boten weer een eigen, vernieuwde Half Ton Cup te laten varen: de Half Ton Classics Cup, een meerdaagse internationale wedstrijd, zag het daglicht in Nieuwpoort in augustus 2003. And the rest is hi

story…
Sindsdien wordt de HTCC telkens gehost door een club aan uitstekend wedstrijdwater. Zo passeren ze in Dinard, Dublin, Boulogne, Nieuwpoort, Cowes, Kinsale, Saint-Quay-Portrieux, Torquay en nu voor de tweede keer al in Hankø, Noorwegen. Maar er is meer. De klasse focust niet zozeer op de overall-eindwinst in deze cup.

De fraaie Half Ton True Spirit Trofee plus een rist aan andere prijzen zijn minstens even belangrijk. Zo maakt het eindklassement onderscheid in de ‘Vintage’ en de ‘Modern’ series, m.a.w. een klassement voor boten die zo origineel mogelijk zijn gehouden en voor boten die gemoderniseerd werden (lees: aangepast aan de noden van de moderne IRC-zeildagen). Op menig halftonner prijkt een nieuw meer IRC-gericht tuigage zonder bakstagen, hangt een moderne kiel en roer en/of is het interieur en de dek lay-out grondig aangepast. Om niet te spreken over de state-of-the-art zeilgarderobe…

De geest, eerder dan de letter

Ook voor halftonners die uit de seriebouw komen is er een aparte rangschikking. Om alles binnen een enveloppe van parameters te houden, wordt er gezeild volgens de IRC-formule. Het hoeft geen betoog dat er ontwerpers zijn die IRC-vriendelijke oplossingen tekenen. Gelukkig is er de Vintage groep.

De True Spirit trofee is de belangrijkste prijs die je kan winnen: ze gaat telkens naar een boot en bemanning die de -ondefinieerbare- halfton-spirit het best uitdragen. Helemaal in die geest waardeert de klasse ook jonge nieuwkomers en teams waarvan meer dan de helft uit vrouwen bestaat.

Deze zomer zijn er al meer dan veertig halftonners ingeschreven voor de Seldén Half Ton Classics Cup. Dit jaar, van 1 tot 7 augustus, strijkt de halftonnervloot neer in het Noorse Hankø, waar ene Martin Kamperhaug, nog zo’n halftongek, vele oude IOR-boten opknapt op zijn werf. Nergens in de wereld zeilen er zoveel halftonners rond als op de wateren in de nabijheid van zijn werf.

Nieuw leven voor de Tom Pouce

Bert is zó gedreven om aan de Half Ton Classics Cup deel te nemen dat één van zijn talloze voelsprieten voortdurend op zoek is naar een boot. Hij is niet bang om die te overhalen en weer wedstrijd klaar te krijgen. Ook al moet hij de dag van de start nog gauw even het stof vanuit de loods van boord spoelen. De Tom Pouce is een zusterschip van zijn vroegere Half Moon, wat hem ervan overtuigde om de boot in-de-staat-waarin-hij-zich-ooit-bevond te kopen.

Om in te pikken in de True Spirit, kocht Bert deze boot in 2024 en stelde haar na een blitz-opknapbeurt ter beschikking van een Noors jongerenteam zodat dat aan de HTC-Cup in Nieuwpoort kon deelnemen.

Achter iedere verrassing schuilt een andere

Natuurlijk is er de ‘deelnemen-is-belangrijker-dan-winnen’ geest, maar toch. Dus kwam de Tom Pouce eind 2024 boven bij KLYC Schelde en rolde Bert de mouwen van zijn overall op. De boot was in de loop der jaren omgebouwd om ermee te cruisen, dus stond ze minstens enkele honderden kilo’s te zwaar.

Bert sloopte er eerst alle comfortelementen eruit, zoals fornuis, TV, saildrive, toilet, verwarming en kastjes allerhande. Dan sleep hij de spiegel open en mocht in één gezwind slijpmaneuver ook de bodemplaat van de cockpit beschikken.

De balsakern van het in polyester ingepakte dek, de kuipvloer en de opbouw was in al die jaren zo nat en wak geworden dat het een luchtmatras leek. Slijpmolen op hoge toeren, schuurpapier aan de lopende meter… Op sommige plekken bleek er extra schuim te zijn geïnjecteerd en houten opvulplaatjes… Het schraapwerk was minder leuk dan het klinkt.

Balsaprut

Onder de 15 centimeter verhoogde kuipvloer lamineert Bert eerst een verstevigde langs-stringer en nieuwe spantjes. Onderdeks ontstaan zo twee ruime achterkooien. Want ook de 3 cilinder motor gaat eruit. Een gereviseerde en (uiteraard) veel lichtere 2-cilinder komt centraal boven de kiel te staan. Ondertussen blijft van de kajuit alleen nog de binnenste polyester schil over: met heel wat meet- en paswerk wordt het balsahout vervangen door Divinycell kunststof schuimplaten die op hun beurt worden ingelamineerd en netjes afgewerkt.

We zijn er bijlange nog niet want er is nog een mast. Als Bert daar de verf vanaf prutst, blijkt die onderdeks enorm aangetast door corrosie.
De slijptol schiet aan, de mast valt in korte buisjes op de grond. Wat nog aanschiet is het Halfton-netwerk. Tom Florizoone won in ‘24 de Half Ton Cup in Nieuwpoort en kocht na afloop de grootste concurrerende boot -de Concorde- over van haar Noorse eigenaars. Tom ging meteen aan de slag om die boot nog beter te maken, want neerkomt op een gloednieuwe mast installeren.

Tuigtrucje

‘Oh-ho!’ zegt Bert, geef mij de oude mast maar. We hadden het al over de boten-testbank. Blijkt dat de Concorde geen wantputting aan dek heeft en de zijstagen op een lage spant ter hoogte van de mastvoet binnen aansluiten. Omdat een beetje handige zeiler altijd iets om handen moet hebben, puzzelt Bert een nieuwe tuigage oplossing voor de Tom Pouce.

De mastkoker door dek gaat vijf centimeter achteruit, de mastvoet ook, en net achter het hoofdschot lamineert hij aan bak- en stuurboord nieuwe spantjes, waarop de our-de Concorde-wantspanners ingrijpen. Iedere centimeter dat het gewicht daalt, is een winst in de stijfheid van de boot. Wanneer de Tom Pouce terug te water gaat, in de nazomer van ‘25, een week voor de Antwerp Race, ligt die een handbreed hoger op de waterlijn, helemaal volgens de originele tekening.

KLYC-ziel

Voor Bert Janssen is de club, haar terrein en loods de ultieme oplossing voor zijn project. Met de elektrische fiets is de weg van werk naar bouwproject en dan naar huis een makkie. En dat gaat zo door, 10 maanden aan een stuk, totdat de Tom Pouce op een druilerige oktober-ochtend de sluisdeuren van de jachthaven achter zich liet, op weg naar Terneuzen voor de start van de Antwerp Race.

Bekommerd op de opvolging van de vele grijze haren in het zeezeilend wedstrijdveld wil Bert zeker graag jonge KLYC-zeilers mee aan boord nemen om ze te laten proeven van het zeilen met halftonners. Van deliveries tot het echte wedstrijdwerk, zodat de zeilervaring met stappen wordt opgebouwd.

Intussen staat de nieuwe trailer al klaar, zodat de Tom Pouce straks naar Hankø kan voor de start van de HTC-cup. Op de Tom Pouce hijsen ze dan steevast de KLYC-wimpel, en dragen ze trots de KLYC-polo’s en windstoppers.

Er bestaat dus zeker iets zoals de True KLYC Spirit.

(PDJ)